نکات مهم و کنکوری سلول‌های خونی از زیست دهم

نکات کنکوری سلول های خونی زیست دهم
  مطالب زیست کنکور   زمان مطالعه 10 دقیقه  ۱۱ / ۰۸ / ۱۴۰۰

5

خون، گفتار سوم از فصل گردش مواد در بدن زیست دهم است که طراح کنکور علاقه بسیار زیادی به نکات آن برای طرح سوال دارد. در ادامه قصد داریم نکات کنکوری و مهم سلول های خونی را بررسی و مرور کنیم.

خون

نوعی بافت پیوندی است که منظم و یک‌طرفه در رگ‌های خونی جریان دارد.

دارای دو بخش است:

  1. خوناب که حالت مایع دارد.
  2. بخش یاخته‌ای که شامل: گویچه‌های قرمز، گویچه‌های سفید و گِرده‌ها (پلاکت‌ها)
  • اگر مقداری از خون را گریزانه (سانتریفیوژ) کنیم دو بخش آن از هم جدا می‌شوند.
  • در یک فرد سالم ۵۵ درصد حجم خون را خوناب و ۴۵ درصد را سلول‌های خونی تشکیل می‌دهند.
  • به درصد حجمی یاخته‌های خونی خون‌بهر (هماتوکریت) می‌گویند.

نکته: افزایش هماتوکریت تا ۵۰ درصد مشکلی ایجاد نمی‌کند اما بیشتر از آن موجب غلظت خون می‌شود.

وظایف خون

  1. انتقال مواد غذایی و گازهای تنفسی
  2. انتقال هورمون‌ها و سایر مواد
  3. برقراری ارتباط شیمیایی بین یاخته‌های بدن
  4. تنظیم دمای بدن و یکسان کردن دما در نواحی مختلف بدن
  5. در ایمنی و دفاع در برابر عوامل خارجی، نقش اساسی دارد.
  6. انعقاد خون

خوناب

بیش از ۹۰ درصد خوناب، آب است که در آن پروتئین‌ها، مواد غذایی، یون‌ها و مواد دفعی حل شده‌اند.

نقش پروتئین‌های خوناب

  • آلبومین: حفظ فشار اسمزی خون، انتقال بعضی از داروها مثل پنی‌سیلین
  • فیبرینوژن: انعقاد خون
  • گلوبولین‌ها: ایمنی و مبارزه با عوامل بیماری‌زا
  • هموگلوبین و انواعی از گلوبولین‌ها: با جذب و انتقال یون‌ها می‌توانند در تنظیم pH خون مؤثر واقع شوند.

نکته: وجود یون‌های پتاسیم و سدیم در خوناب، اهمیت زیادی دارد چون در فعّالیت یاخته‌های بدن نقش کلیدی دارند.

یاخته‌های خونی

  1. در افراد بالغ یاخته‌های خونی و گرده‌ها در مغز استخوان، توسط سلول‌های بنیادی، ساخته می‌شوند.
  2. سلول‌های بنیادی تقسیم شده و دو نوع سلول به‌وجود می‌آورد:
  • سلول‌های لنفوئیدی (لنفوسیت‌ها را به‌وجود می‌آورند)
  • سلول‌های میلوئیدی (منشا سایر سلول‌های خونی).

نکته: در دوران جنینی، یاخته‌های خونی در اندام‌های دیگری مثل کبد و طحال نیز ساخته می‌شوند.

خون و یاخته‌های خونی از زیست دهم
یاخته های خونی

یاخته‌های خونی قرمز

  • در انسان بیش از ۹۹ درصد یاخته‌های خونی را گویچه‌های قرمز تشکیل می‌دهند و به خون، ظاهری قرمز رنگ می‌دهند.
  • این یاخته‌های کروی از دو طرف، حالت فرو رفته دارند.
  • این یاخته‌ها در هنگام تشکیل در مغز استخوان، هستۀ خود را از دست می‌دهند و میان‌یاخته آن‌ها از هموگلوبین پر می‌شود.
  • نقش اصلی گویچه‌های قرمز، انتقال گازهای تنفسی است.
  • متوسط عمرشان ۱۲۰ روز است و روزانه حدود ۱ درصد از آن‌ها تخریب شده و جایگزین می‌شود.
  • تخریبشان در کبد و طحال انجام می‌شود و آهن آزاد شده در کبد ذخیره و یا با خون به مغز استخوان رفته و در ساخت گویچه‌های جدید شرکت می‌کند.

برای ساخته شدن گویچه‌های قرمز، علاوه بر وجود آهن، ویتامین B12 و فولیک‌اسید نیز لازم است:

  • آهن: به صورت گروه هِم به پروتئین گلوبین می‌چسبد و هموگلوبین را می‌سازد.
  • فولیک‌ اسید: نوعی ویتامین از خانواده B است که برای تقسیم طبیعی یاخته‌ای لازم است. کمبود آن باعث می‌شود یاخته‌ها به ویژه در مغز استخوان، تکثیر نشوند و تعداد گویچه‌های قرمز کاهش یابد. سبزیجات با برگ سبز تیره، حبوبات، گوشت قرمز و جگر از منابع آهن و فولیک اسیدند. کارکرد صحیح فولیک‌اسید به وجود ویتامین B12 وابسته است.
  • B12: این ویتامین فقط در غذاهای جانوری وجود دارد. البته در رودۀ بزرگ مقداری ویتامین B12 تولید می‌شود.

اریتروپویتین

  • تنظیم میزان گویچه‌های قرمز، به ترشح هورمونی به نام اریتروپویتین بستگی دارد.
  • این هورمون توسط گروه ویژه‌ای از یاخته‌های کلیه و کبد به درون خون ترشح می‌شود.
  • روی مغز استخوان اثر می‌کند تا سرعت تولید گویچه‌های قرمز را زیاد کند.
  • به طور طبیعی مقدار آن کم است اما، در مواقع کمبود اکسیژن خون افزایش می‌یابد.

یاخته‌های خونی سفید

  • این یاخته‌ها ضمن گردش در خون، در بافت‌های مختلف بدن نیز پراکنده می‌شوند.
  • نقش اصلیشان دفاع از بدن می‌باشد.
یاخته های خونی سفید- زیست دهم
یاخته‌های خونی سفید

انواع و ویژگی‌های یاخته‌های سفید را در مقاله ایمنی غیر اختصاصی و ایمنی غیراختصاصی مطالعه بفرمایید.

برای آشنایی بیشتر با انواع و ویژگی‌های یاخته‌های سفید توصیه میکنم کلیپ زیر که بخشی از فیلم آموزشی مفهومی زیست دهم است را ببینید:

گرده‌ها

  • قطعات یاخته‌ای بی‌رنگ و بدون هسته‌ای هستند که درون خود دانه‌های زیادی دارند و از گویچه‌های خون کوچک‌ترند.
  • در مغز استخوان از قطعه‌قطعه شدن بخش میان‌یاخته‌ای یاخته‌های بزرگ مگاکاریوسیت حاصل می‌شوند و وارد جریان خون می‌شوند.
  • درون هر یک از قطعات، دانه‌های کوچک پر از ترکیبات فعّال وجود دارند. با آزاد شدن یکی از این ترکیبات از گِرده‌ها و ورود به خوناب، فرایندی آغاز می‌شود که منجر به تشکیل لخته در محل خونریزی می‌گردد.

نقش گرده‌ها در انعقاد خون

  1. در خونریزی‌های محدود: دیوارۀ رگ‌ها آسیب جزئی می‌بیند، در محل آسیب، گِرده‌ها دور هم جمع می‌شوند، به هم می‌چسبند و ایجاد درپوش می‌کنند. این درپوش جلوی خروج خون از رگِ آسیب‌دیده را می‌گیرد.
  2. در خونریزی‌های شدیدتر: گِرده‌ها در تولید لختۀ خون، نقش اصلی دارند و با ترشح مواد و با کمک پروتئین‌های خون مثل فیبرینوژن، لخته را ایجاد می‌کنند که تشکیل لخته در محل زخم، جلوی خونریزی را می‌گیرد.

نکته: وجود ویتامین k و یون Ca در انجام روند انعقاد خون و تشکیل لخته لازم است.

انعقاد خون
انعقاد خون

مراحل انعقاد خون

در صورتی که برای زیست سال دهم، نیاز به یک آموزش جامع و مفهومی دارید، استفاده از بسته مفهومی زیست دهم را به شما توصیه می‌کنم. برای اطلاعات بیشتر بر روی تصویر زیر کلیک کنید:

دی وی دی آموزش مفهومی زیست دهم
خرید دی وی دی آموزشی زیست دهم

دانلود فایل PDF خلاصه‌ای از خون و سلول‌های خونی زیست دهم

در انتهای توصیه میکنم به مطالب زیر هم سر بزنید:

برای دریافت مطالب کنکوری بیشتر، عضو کانال تلگرام زیست کنکور و پیج اینستاگرام زیست ما بشوید و برای تماشای کلیپ های آموزشی به کانال آپارات ما نیز مراجعه کنید.

اگر شما هم راجع به ”خون و سلول‌های خونی زیست دهم” سوالی دارید، زیر همین پست بنویسید. قول می دهیم تا جای ممکن پاسخ دهیم.

    از کجا شروع کنم؟پیشنهاد می‌کنیم مسیر زیر را برای مطالعه و یادگیری طی کنید.

    روح اله ابوالحسنی

    همیشه آرزو داشتم بعد از کنکور، رازهای موفقیتم را با دیگران به اشتراک بگذارم، آن آرزو اکنون «نکته زیست» نام دارد...

    درباره این مطلب نظر دهید !

    میانگین امتیاز این مطلب 5 است .

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

    11 نظر در “نکات مهم و کنکوری سلول‌های خونی از زیست دهم

    1. فائزه باقری می گوید :

      سلام

      خون یک بافت پیوندی فاقد رشته های کلاژن و الاستیک است و مانند همه ی انواع بافت های پیوندی ماده زمینه ای ان (یعنی خوناب) توسط یاخته های این بافت ترشح می شود

      افزایش بیش از حد یاخته های خونی می تواند یکی از عوامل به وجود امدن سرطان خون باشد

      افزایش

    2. آیلار می گوید :

      سلام و خسته نباشید
      وجود یون های پتاسیم و سدیم در خوناب اهمیت زیادی دارد چون در فعالیت های یاخته های بدن نقش کلیدی دارد
      ممنون از مقاله خوبتون

    3. منا خموش می گوید :

      سلام وقتتون بخیر
      نکته ترکیبی دهم با یازدهم=
      جذب گلوکز از روده ی باریک با یون سدیم صورت میگیره یعنی نمی تونست وارد روده ی باریک بشه در واقع به همراه سدیم وارد سلول میشد و از اون طرف هم پمپ سدیم پتاسیم همیشه میومد این غلظت رو بر قرار میکرد.

    4. محمد مجیدی می گوید :

      مسابقه نکته کنکوری:
      هموگلوبین در تنظیم ph نقش داره
      پس متنوع ترین مولکولی از لحاظ ساختار و عملکرد میتوان دید که علاوه بر جابه جایی مواد ph خون را نیز تنظیم کند

    5. فاطمه رحیمی می گوید :

      مسابقه نکته کنکوری*
      خسته نباشید
      ۱ – هموگلوبین تا وقتی درون گلبول قرمز می‌باشد جزو هماتوکریت محسوب میشود ولی پس از خروج از گلبول قرمز جزو هماتوکریت نیست .
      ۲_ هر عاملی که در تنظیم کلسیم خون و ویتامین K نقش داشته باشد در انعقاد خون نیز نقش دارد .

      مرسی از مقاله خوبتون

    6. فاطمه رحیمی می گوید :

      مسابقه نکته کنکوری
      ۱ – هموگلوبین تا وقتی درون گلبول قرمز می‌باشد جزو هماتوکریت محسوب میشود ولی پس از خروج از گلبول قرمز جزو هماتوکریت نیست .
      ۲_ هر عاملی که در تنظیم کلسیم خون و ویتامین K نقش داشته باشد در انعقاد خون نیز نقش دارد .

      مرسی از مقاله خوبتون

    7. سونیا باقری می گوید :

      نکته زیست مسابقه: گلبول های قرمز بالغ هسته خود را از دست می دهند. پس درنتیجه گلبول های قرمز فام تن، همانندسازی DNA و تقسیم رشتمان را ندارند

    8. محدثه جنود می گوید :

      یاخته های خونی دردوران جنینی علاوه بر مغزقرمز استخوان در کبد وطحال تولید میشوند

    9. فاطمه ابراهیمی می گوید :

      نکته زیست مسابقه: پلی سیتمی را زیاد شدن غیر طبیعی تعداد گلبول های قرمز و مقدار هموگلوبین می‌توان تعریف کرد که علت آن پر کاری غیر طبیعی مغز استخوان است.

    10. صبا دهقان می گوید :

      سلام مسابقه نکته کنکوری
      هورمون اریتروپویتین فقط از بعضی از سلول های کلیه و کبد (نه همه سلول ها) به خون ترشح میشود

    پرفروش‌ترین محصولات

    محصولاتی که بهترین بازخورد را داشته‌اند

    پیشنهاد ‌‌ امروز

    اگر می‌خواهید حفظیات شیمی کنکور را فراموش نکنید، استفاده از فلش کارت‌های شیمی با جعبه لایتنر، بهترین و سریع‌ترین راه حل ممکن است.

    مشاهده