نکات کنکوری و مهم ماهیچه های اسکلتی، فصل دستگاه حرکتی از زیست یازدهم

خلاصه ای از ماهیچه های اسکلتی فصل حرکت زیست یازدهم
  آموزش زیست کنکور   زمان مطالعه 5 دقیقه  ۲۸ / ۰۸ / ۱۳۹۹

ماهیچه های اسکلتی، بخشی از فصل دستگاه حرکتی (فصل سوم) از زیست یازدهم است! که معمولا یک سوال از این بخش در کنکور مطرح می‌شود. در ادامه با خلاصه‌ای از ماهیچه های اسکلتی زیست یازدهم آشنا خواهید شد و نکات کنکوری و مهم این بخش را فرا خواهید گرفت.

بدن انسان بیش از ۶۰۰ ماهیچه اسکلتی دارد که با انقباض خود بسیاری از حرکات بدن را ایجاد می‌کنند.

ماهیچه های اسکلتی بدن انسان
  • بسیاری از ماهیچه ها به صورت جفت باعث حرکات اندام‌ها می‌شوند؛ زیرا ماهیچه ها فقط قابلیت انقباض دارند.
  • انقباض هر ماهیچه فقط می‌تواند استخوانی را در جهتی خاص بکشد، ولی آن ماهیچه نمی‌تواند استخوان را به حالت قبل برگرداند.
  •  این وظیفه بر عهدۀ ماهیچۀ متقابل آن است.
  • هنگامی که یکی از جفت ماهیچه‌های متقابل درحال انقباض است، ماهیچه دیگر در حال استراحت است.

  • همه ماهیچه های اسکلتی باعث حرکت استخوانی نمی‌شوند مثل ماهیچه دیافراگم که اتصال استخوانی ندارد پس برخی از ماهیچه های اسکلتی فاقد اتصال استخوانی هستند.
  • ماهیچه‌های اسکلتی تحت کنترل ارادی هستند اما میتوانند غیرارادی هم منقبض شوند مثل انعکاس.

وظایف ماهیچه های اسکلتی

وظایف ماهیچه های اسکلتی
وظایف ماهیچه های اسکلتی

ساختار ماهیچه اسکلتی

ساختار ماهیچه اسکلتی

  • در اطراف هر دسته‌ تار و اطراف هر ماهیچه را بافت پیوندی احاطه کرده اما اطراف هر تار ماهیچه‌ای را غشا فرا می‌گیرد.
  • دسته تارها با غلافی از بافت پیوندی رشته ای محکم احاطه شده است. این غلاف های پیوندی در انتها، به صورت طناب یا نواری محکم به نام زردپی در می‌آیند زردپی‌های دوانتهای ماهیچه به استخوان متصل می‌گردند.
  • معمولا با تغییرکوتاهی در طول ماهیچه و انقباض آن استخوان متصل به آن به اندازه زیادی جا‌یه‌جا می‌شود. علت آن نحوه اتصال ماهیچه به استخوان است.
ساختار ماهیچه اسکلتی
ساختار ماهیچه اسکلتی

تار‌ (یاخته) ماهیچه‌ اسکلتی

  • هر تار ماهیچه‌ای به شکل استوانه‌ای و چندهسته‌ای است (چون در دوران جنینی از بهم پیوستن چند یاخته ایجاد شده است)
  • هر تار ماهیچه‌ای تعداد زیادی رشته به نام تارچه ماهیچه‌ای دارد که موازی در طول یاخته قرار دارند.
  • شبکه اندوپلاسمی در اطراف تارچه ها دیده می‌شود.
تار‌ (یاخته) ماهیچه‌ اسکلتی
تار ‌(یاخته) ماهیچه‌ اسکلتی
  • تارچه‌ها از واحدهای تکراری به نام سارکومر تشکیل شده‌اند.
  • در دو انتهای سارکومر خط z وجود دارد.
نکات کنکوری و مهم ماهیچه های اسکلتی (فصل دستگاه حرکتی) زیست شناسی یازدهم
سارکومر

دو نوع رشته اکتین و میوزین در سارکومر قرار دارند:

  • ۱- اکتین: نازک  و از یک طرف به خط z متصل اند.
  • ۲- میوزین: ضخیم و دربین رشته های اکتین قرار گرفته اند و دارای سرهایی برای اتصال به اکتین هستند.

مکانیسم انقباض ماهیچه

  • بارسیدن پیام از مراکز عصبی تحریک از طریق هم‌پایه (سیناپس) بین نرون و یاخته به آن می‌رسد.
  • ناقل عصبی از پایانه آزاد می‌شود و به گیرنده های خود در سطح یاخته ماهیچه ای متصل می‌شود.
  • اتصال ناقل عصبی به گیرنده اش باعث به وجود آمدن یک موج تحریکی درطول غشای یاخته می‌شود.
  • تحریک یاخته ماهیچه ای باعث می‌شود یون هاس کلسیم از شبکه آندوپلاسمی آزاد شود.
  • با آزاد شدن کلسیم سر های میوزین به رشته های اکتین متصل شده و تغیر شکل پیدا می‌کند.
  • این تغییر شکل باعث نزدیک شدن خطوط z، کوتاه شدن طول سارکومر و در مجموع کاهش طول ماهیچه می‌شود.

نقش انرژی در انقباض

  1. لغزیدن اکتین و میوزین در مجاورت هم به انرژی نیاز دارد.
  2. باید پل های اتصال اکتین و میوزین دائما تشکیل شده
  3. با حرکتی پارو مانند به یک سمت کشیده شده
  4. سپس سرهای متصل شده جدا شوند و به بخش جلو تر متصل شوند.
  5. این لیز خوردن, اتصال و جدا شدن سر های میوزین صدها مرتبه در ثانیه تکرار می‌شود تا ماهیچه اسکلتی منقبض شود.
نقش انرژی در انقباض
نقش انرژی در انقباض

توقف انقباض

  • پیام عصبی متوقف می‌شود.
  • یون های کلسیم با انتقال فعال به شبکه سارکوپلاسمی برمی‌گردد.
  • در عدم حضور کلسیم، رشته‌های اکتین و میوزین هم از همدیگر جدا می‌شوند
  • سارکومر به حالت استراحت خود باز می‌گردد.

تامین انرژی انقباض

  • بیشتر انرژی لازم از سوختن گلوکز به دست می‌آید.
  • در ماهیچه گلیکوژن ذخیره ای وجود دارد که در صورت لزوم به گلوکز تجزیه میشود و گلوکز هم:

۱- در اثر سوختن کامل با اکسیژن کافی انرژی لازم برای ساخت ATP را در عرض چند دقیقه فراهم می‌کند.

۲- در صورت فعالیت های شدید اکسیژن کافی به ماهیچه نمی‌رسد و تجزیه گلوکز به صورت بی هوازی انجام می‌شود و لاکتیک اسید تولید می‌شود.

  • انباشته شدن لاکتیک اسید در ماهیچه ها بعد از تمرینات ورزشی طولانی باعث درد و گرفتگی می‌شود که به مرور با تجزیه آن، این درد از بین میرود.
  • برای انقباضات طولانی تر ماهیچه ها از اسیدهای چرب به عنوان منبع انرژی استفاده می‌کنند.
  • ماده دیگری که تولید ATP می‌کند کراتین فسفات است که میتواند طبق واکنش زیر  ATP را به سرعت بازتولید کند:
نکات کنکوری و مهم ماهیچه های اسکلتی (فصل دستگاه حرکتی) زیست شناسی یازدهم
بازتولید ATP

انواع یاخته های بافت ماهیچه ای

 ۱- یاخته‌های کند

  • برای حرکات استقامتی مثل شنا کردن
  • دارای مقدار زیادی میوگلوبین (شبیه هموگلوبین) هستند که مقداری اکسیژن را ذخیره می‌کنند.
  • این تارها بیشتر انرژی خود را به صورت هوازی بدست می‌آورند.

۲- یاخته‌های تند یا سفید

  • سریع منقبض می‌شوند و مسئول انقباضات سریع مثل دوی سرعت و وزنه برداری هستند.
  • میتوکندری کمتری دارند.
  • انرژی خود را بیشتر از راه تنفس بی هوازی بدست می‌آورند.
  • میوگلوبین کمتری دارند.
  • زودتر خسته می‌شوند و انرژی خود را از دست می‌دهند.
  • افراد کم تحرک تارهای تند بیشتری دارند.
  • با ورزش این تارها به تارهای کند تبدیل می‌شوند.
  • بسیاری از ماهیچه های بدن هر دو نوع یاخته را دارند.
نکات کنکوری و مهم ماهیچه های اسکلتی زیست شناسی یازدهم
انواع یاخته های بافت ماهیچه ای

حرکت در جانوران

  • جانوران حداقل در بخشی از زندگی خود می‌توانند از جایی به جای دیگر حرکت کنند.
  • شیوه های حرکتی در جانوران متنوع است. (شناکردن، پرواز کردن، دویدن و خزیدن)
  • اساس حرکت در جانوران مشابه است (برای حرکت در یک سو جانور باید نیرویی در خلاف جهت آن وارد کند.)
  • برای حرکت، جانوران نیاز به ساختارهای اسکلتی و ماهیچه ای هستند.

انواع اسکلت در جانوران

اسکلت آب ایستایی

  • دراثر تجمع مایع درون بدن به آن شکل می‌دهد.
  • عروس دریایی دارای این نوع اسکلت است.
  • در این جانوران با فشار جریان آب به بیرون جانور به سمت مخالف حرکت می‌کند.

اسکلت بیرونی

  • علاوه بر حرکت، نقش محافظتی نیز دارد.
  • با افزایش اندازه جانور باید بزرگتر و ضخیمتر شود.
  • بزرگ بودن اسکلت خارجی باعث سنگین‌تر شدن آن میگردد که در حرکت جانور محدودیت ایجاد می‌کند؛ پس اندازه این جانوران از حد خاصی بیشتر نمی‌شود.

اسکلت درونی

  • مهره داران
  • انواعی از ماهی‌ها (کوسه ماهی) جنس اسکلت غضروفی است ولی در سایر مهره داران، استخوانی است که غضروف نیز دارد.
  • ساختار استخوان در این جانوران بسیار مشابه انسان است.

دانلود فایل PDF خلاصه‌ای از ماهیچه های اسکلتی زیست یازدهم

 تدریس مفهومی زیست یازدهم

دی وی دی آموزش مفهومی زیست یازدهم
خرید دی وی دی آموزشی زیست یازدهم

در انتهای توصیه می کنم به مطالب زیر هم سر بزنید:

برای دریافت مطالب کنکوری بیشتر، عضو کانال تلگرام زیست کنکور و پیج اینستاگرام زیست ما بشوید و برای تماشای کلیپ های آموزشی به کانال آپارات ما نیز مراجعه کنید.

اگر شما هم راجع به ” ماهیچه های اسکلتی زیست یازدهم ” سوالی دارید، زیر همین پست بنویسید. قول می دهیم تا جای ممکن پاسخ دهیم.

    از کجا شروع کنم؟پیشنهاد می‌کنیم مسیر زیر را برای مطالعه و یادگیری طی کنید.

    روح اله ابوالحسنی

    همیشه آرزو داشتم بعد از کنکور، رازهای موفقیتم را با دیگران به اشتراک بگذارم، آن آرزو اکنون «نکته زیست» نام دارد...

    درباره این مطلب نظر دهید !

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

    پرفروش‌ترین محصولات

    محصولاتی که بهترین بازخورد را داشته‌اند

    پیشنهاد ‌‌ امروز

    اگر می‌خواهید زیست کنکور را فراموش نکنید، استفاده از فلش کارت‌های زیست با جعبه لایتنر، بهترین و سریع‌ترین راه حل ممکن است.

    مشاهده